Ένα πουλί που ζυγίζει το ένα πέμπτο της μάζας του σε απορρίμματα. Φαίνεται αδύνατο, αλλά οι ερευνητές το έχουν τεκμηριώσει σε θαλασσοπούλια που βρέθηκαν στις ελληνικές θάλασσες. Το ποσοστό 15% δεν είναι δημοσιογραφική υπερβολή, αλλά μέτρηση που έχει καταγραφεί εμπειρικά.
Στις ελληνικές θάλασσες, θαλασσοπούλια καταπίνουν θραύσματα πλαστικού που επιπλέουν ή βρίσκονται στην επιφάνεια του νερού, πιστεύοντας ότι τρώνε τροφή. Οι επιστήμονες που μελετούν αυτά τα πουλιά έχουν διαπιστώσει ότι κάποια άτομα, ιδίως νεοσσοί ακόμα ανίκανα να φτύσουν τα απορρίμματα, παρουσιάζουν στομάχι γεμάτο σε τέτοιο σημείο που το πλαστικό αντιπροσωπεύει έως 15% της συνολικής σωματικής τους μάζας. Για ένα ενήλικο θαλασσοπούλι 500 γραμμαρίων, αυτό ισοδυναμεί με την μεταφορά 75 γραμμαρίων απορριμμάτων στο πεπτικό του σύστημα.
Το ρεκόρ: σχεδόν 900 κομμάτια πλαστικού σε ένα μόνο στομάχι
Η πλέον ακραία περίπτωση που έχει τεκμηριωθεί αφορά ένα θαλασσοπούλι του οποίου η νεκροψία αποκάλυψε σχεδόν 900 θραύσματα πλαστικού στο στομάχι του. Καπάκια, φακοί, κομμάτια σακουλών, ίνες συνθετικών υλικών: ένα πλήρες ευρετήριο των οικιακών απορριμμάτων μας συμπιεσμένο στο σώμα ενός ζώου που δεν πήγε ποτέ να τα συλλέξει σκοπίμως.
Αυτό το επίπεδο κατάποσης πλαστικού δεν είναι ένα απομονωμένο ατύχημα. Οι ερευνητές που παρακολουθούν τα θαλασσοπούλια στις ελληνικές θάλασσες εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία παρατηρούν μία συνεχή τάση αύξησης: χρόνο με χρόνο, η ποσότητα των απορριμμάτων που βρίσκονται στα στομάχη των νεοσσών αυξάνεται, καθώς η θαλάσσια ρύπανση από πλαστικά εντείνεται.
Ανθρώπινο ισοδύναμο: 12 κιλά πλαστικών για 80 κιλά σωματικού βάρους
Για να κάνουν αυτόν τον αριθμό πιο συγκεκριμένο, οι επιστήμονες έχουν προτείνει μια σύγκριση που αφήνει εντύπωση. Ένας άνθρωπος 80 κιλών που μετέφερε την ίδια αναλογία πλαστικών στο σώμα του θα μετέφερε περίπου 12 κιλά απορριμμάτων, το ισοδύναμο ενός πακέτου μπουκαλιών νερού μόνιμα τοποθετημένο στο πεπτικό του σύστημα, χωρίς να μπορεί ποτέ να απαλλαχθεί από αυτό.
Αυτή η εικόνα βοηθά να καταλάβουμε γιατί η ρύπανση από πλαστικά δεν είναι απλώς ένας ενοχλητικός παράγοντας για αυτά τα ζώα. Καταλαμβάνει σημαντικό φυσικό χώρο στο σώμα τους, μειώνει τον χώρο για πραγματική τροφή και κυριολεκτικά βαρύνει την ικανότητά τους να πετούν, να κυνηγούν ή να ξεφύγουν από έναν θηρευτή.
Τα είδη που πλήττονται περισσότερο από τη ρύπανση πλαστικών
Τα θαλασσοπούλια που τρέφονται στην επιφάνεια του ωκεανού είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένα, καθώς εκεί ακριβώς επιπλέουν τα απορρίμματα. Διάφορα είδη θαλασσοπουλιών που ζουν στις ελληνικές θάλασσες αντιμετωπίζουν αυτόν τον κίνδυνο. Το φυσικό τους διατροφικό καθεστώς, που βασίζεται στην σύλληψη θηραμάτων στην επιφάνεια ή ακριβώς κάτω από αυτήν, τα οδηγεί να συγχέουν οπτικά ένα κομμάτι πλαστικού έγχρωμου με ένα ψάρι, ένα καλαμάρι ή αβγά ψαρίου.
| Είδος | Περιοχή επηρεασμένη | Στάθμη ρύπανσης που παρατηρήθηκε |
|---|---|---|
| Θαλασσοπούλια | Ελληνικές θάλασσες | Έως 15% της σωματικής μάζας |
| Μεγάλα θαλασσοπούλια | Μεσόγειος και Αιγαίο | Συχνή κατάποση, υψηλή θνησιμότητα νεοσσών |
| Άλλα θαλασσοπούλια | Ελληνικές θάλασσες | Χρόνια ρύπανση που έχει καταγραφεί |
Το πλαστικό αποικοδομείται στη θάλασσα, παίρνει χρώματα κοντά σε εκείνα των θηραμάτων (κόκκινο, πορτοκαλί, διάφανο) και επιπλέει με τρόπο παρόμοιο με τα καλαμάρια ή τα αβγά. Ορισμένα θραύσματα εκπέμπουν ακόμη και χημική οσμή παρόμοια με εκείνη των φυκών, παγιδεύοντας την όσφρηση των δύτων πουλιών.
Η πλαστικόνοσος: όταν το πλαστικό δημιουργεί νέα ασθένεια
Η επαναλαμβανόμενη κατάποση απορριμμάτων δεν περιορίζεται σε μηχανική απόφραξη. Οι ερευνητές έχουν αναγνωρίσει μια ειδική παθολογία στα θαλασσοπούλια που εκτίθενται χρονικά: την πλαστικόνοσο. Αυτή η ασθένεια χαρακτηρίζεται από χρόνια φλεγμονή των ιστών του πεπτικού σωλήνα, προκαλούμενη από τη συνεχή τριβή των πλαστικών θραυσμάτων κατά του εντέρου.
Με την πάροδο του χρόνου, αυτή η φλεγμονή οδηγεί σε σταδιακή ίνωση των ιστών, οι οποίοι χάνουν την ελαστικότητα και την κανονική τους ικανότητα πέψης. Το όργανο δημιουργεί ανώμαλες ουλές, σκληρύνεται και γίνεται ολοένα και λιγότερο λειτουργικό. Σε αντίθεση με μια κλασική πληγή, αυτή η υποβάθμιση δεν θεραπεύεται όσο συνεχίζεται η έκθεση στο πλαστικό, καθιστώντας τη μια σταθερή και προοδευτική ασθένεια παρά ένα απλό κακώς επεισόδιο.
Οι συνέπειες για τους πληθυσμούς θαλασσοπουλιών
Στους νεοσσούς, τα αποτελέσματα είναι συχνά ταχύτερα και σοβαρότερα από ό,τι στους ενηλίκους. Οι γονείς, προσπαθώντας να θρέψουν τα μικρά τους, επιστρέφουν μερικές φορές θραύσματα πλαστικού που συνέλλεξαν στη θάλασσα, πιστεύοντας ότι προσφέρουν ένα έγκυρο θήραμα. Ο νεοσσός, ακόμη ανίκανος να φτύσει τα απορρίμματα όπως κάνουν κάποιοι ενήλικες, συσσωρεύει σταδιακά ένα φορτίο πλαστικού που τελικά καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του στομάχι του.
Αυτή η συσσώρευση προκαλεί ένα φαινόμενο ψευδούς κορεσμού: ο νεοσσός νιώθει πλήρης χωρίς να έχει λάβει τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά για την ανάπτυξή του. Αδυνατίζει, χάνει βάρος παρά την αίσθηση κορεσμού, και στις πιο σοβαρές περιπτώσεις πεθαίνει από κακή θρέψη ενώ το στομάχι του είναι γεμάτο. Αυτή η θνησιμότητα που συνδέεται έμμεσα με τη ρύπανση πλαστικών αποδυναμώνει τα είδη που ήδη κατατάσσονται μεταξύ των απειλούμενων ειδών, ιδιαίτερα κάποια θαλασσοπούλια των οποίων οι αναπαραγωγικοί πληθυσμοί μειώνονται χρόνο με χρόνο.
Σε επίπεδο θαλάσσιου οικοσυστήματος, αυτές οι παρατηρήσεις σε ελληνικές θάλασσες χρησιμεύουν ως πρώιμο σήμα προειδοποίησης. Εάν θαλασσοπούλια που ζουν σε περιοχές χιλιάδων χιλιομέτρων μακριά από βιομηχανικές ζώνες παρουσιάζουν τέτοια ρύπανση, αυτό σημαίνει ότι τα μικροπλαστικά και τα πλαστικά απορρίμματα κυκλοφορούν πλέον σε ολόκληρα τα θαλάσσια ρεύματα, επηρεάζοντας είδη που δεν είχαν ποτέ άμεση επαφή με πηγή ρύπανσης.
