Ptaki morskie połykają odpady z tworzyw sztucznych, myląc je z pokarmem. U niektórych młodych osobników plastik stanowi już ponad 10% masy ciała, a w pojedynczych, udokumentowanych przypadkach osiąga nawet 12,5%. Naukowcy obserwują niepokojący trend wzrostu tej kontaminacji, a jednocześnie opisują nową chorobę – „plastikozę » – charakteryzującą się przewlekłymi zmianami w przewodzie pokarmowym ptaków.
Badania prowadzone na izolowanych wysepkach oceanu dokumentują skalę problemu. Ptaki, które nigdy nie miały bezpośredniego kontaktu ze źródłami zanieczyszczenia na lądzie, już noszą w swoim organizmie ogromne ilości fragmentów tworzyw sztucznych. Odpady trafiają do przewodu pokarmowego poprzez połknięcie ich wraz z żywieniem lub z powodu pomyłki, gdy młode ptaki odbierają plastik jako pokarm od rodziców.
Mechanizmy szkodzenia. Jak plastik wpływa na organizm ptaków
Plastik znajdujący się w przewodzie pokarmowym ptaków powoduje szereg poważnych skutków zdrowotnych:
- mechaniczne uszkodzenia tkanek przewodu pokarmowego
- niedrożność przewodu pokarmowego
- zaleganie materiału w żołądku i fałszywe uczucie sytości
- stany zapalne i zaburzenia trawienia
- ograniczenie pobierania i wchłaniania pokarmu
- osłabienie, zagłodzenie, obniżenie przeżywalności i śmierć
Zagrożeniem jest również zaplątywanie się ptaków w żyłki, sznurki, taśmy i inne odpady. Problem dotyczy szczególnie ptaków wodnych i morskich, które spędzają większość życia w kontaminowanym środowisku morskim.
Dla porównania: człowiek o masie 80 kilogramów noszący tę samą proporcję plastiku w organizmie transportowałby około 12 kilogramów odpadów – równowartość paczki butelek wody logowanej na stałe w przewodzie pokarmowym bez możliwości uwolnienia się.
Gatunki ptaków najbardziej zagrożone zanieczyszczeniem plastikiem
Ptaki morskie żywiące się na powierzchni oceanu są szczególnie narażone, ponieważ właśnie tam unoszą się odpady. Albatrosy i petrale należą do najczęściej dokumentowanych gatunków. Ich naturalny sposób żywienia oparty na łowieniu ofiar na powierzchni lub tuż poniżej powoduje, że ptaki mogą pomylić kolorowy fragment plastiku z rybą, kalmarem lub ikrą.
| Gatunek | Strefa zagrożenia | Obserwowany poziom kontaminacji |
|---|---|---|
| Pufin oceaniczny | Ocean Spokojny i Atlantycki | Ponad 10% masy ciała, do 12,5% |
| Albatros | Ocean Spokojny Północny i Południowy | Częste połykanie, wysoka śmiertelność młodych |
| Petrale | Strefy subantarktyczne | Przewlekła kontaminacja udokumentowana |
Plastik degradując się w morzu przyjmuje barwy zbliżone do tych, które mają naturalne zdobycze ptaków (czerwona, pomarańczowa, przezroczysta). Fragmenty unoszą się w sposób podobny do kalmara czy ikry. Niektóre kawałki wydzielają zapachy chemiczne zbliżone do zapachu alg, co wprowadza w błąd węch ptaków nurkujących.
Plastikoza – nowa choroba ptaków morskich
Wielokrotne połykanie fragmentów tworzyw sztucznych prowadzi do powstania specyficznej patologii u ptaków morskich narażonych na przewlekłe działanie plastiku. Naukowcy opisują chorobę określaną mianem „plastikoza », charakteryzującą się przewlekłym zapaleniem tkanek przewodu pokarmowego.
Zapalenie to wywoływane jest przez stały kontakt fragmentów plastiku ze ścianą przewodu pokarmowego. Z czasem dochodzi do postupowego tworzenia się blizn (fibrozacji) tkanek, które tracą elastyczność i zdolność do normalnego trawienia. Narząd sztywnieje i staje się coraz mniej funkcjonalny. W przeciwieństwie do zwykłego urazu, proces ten nie ulega wyleczeniu dopóki trwa ekspozycja na plastik – plastikoza to choroba przewlekła i postępująca.
Konsekwencje dla populacji ptaków morskich
U młodych ptaków skutki są często szybsze i poważniejsze niż u osobników dorosłych. Rodzice szukając pożywienia dla swoich piskląt, mogą wymiotować części zawierające fragmenty plastiku, uważając je za ważną zdobycz. Młody ptak, jeszcze niezdolny do wypluwania odpadów tak jak niektórzy dorośli, stopniowo gromadzi ładunek plastiku wypełniający ostatecznie większość jego żołądka.
Gromadzenie to powoduje zjawisko fałszywego uczucia sytości: pisklę czuje się pełne bez otrzymania niezbędnych do wzrostu składników odżywczych. Słabnie, traci na wadze mimo uczucia pełności, a w najcięższych przypadkach umiera z niedożywienia mimo pełnego żołądka. Ta śmiertelność pośrednio związana ze zanieczyszczeniem plastikiem osłabia już zagrożone gatunki, szczególnie niektóre albatrosy, których populacje reprodukcyjne maleją rok do roku.
Na skalę ekosystemu morskiego obserwacje na izolowanych wyspach służą jako wczesny wskaźnik zagrożenia. Jeśli ptaki żyjące na tysięcy kilometrów od stref przemysłowych wykazują tak wysoki poziom kontaminacji, oznacza to, że mikroplastik i odpady tworzyw sztucznych krążą obecnie we wszystkich prądach oceanicznych, zagrażając gatunkom, które nigdy miały bezpośredniego kontaktu z lądowym źródłem zanieczyszczenia.
